صفحه: [1]
  چاپ صفحه  
نويسنده موضوع: احساس امنیت و آرامش مبنای زندگی معنوی  (دفعات بازدید: 3400 بار)
0 کاربر و 1 مهمان درحال دیدن موضوع.
p.abedi.moshaver
Moderator
Hero Member
*****
آفلاین آفلاین

تعداد ارسال: 1504



ديدن مشخصات
« : آپریل 23, 2014, 11:12:54 am »



( این مقاله خلاصه ای از سخنرانی استاد ملکیان در باب زندگی معنوی است. از شما می خواهم که با صبر و حوصله مطالعه کنید . )
منظور از زندگی معنوی و به بیان دیگر معنویت چیست؟ به چه چیزی معنویت می گوییم؟ سؤال بر سر این است که چه عواملی می توانند این زندگی معنوی را تأمین کنند. به تعبیر دیگر چه اموری هستند که وقتی دست به دست هم می دهند برای ما زندگی ای فراهم می کنند که می توان از آن به زندگی معنوی تعبیر کرد.

احساس امنیت و آرامش مبنای زندگی معنوی

به نظر می آید که هر انسانی جدا از اینکه در چه مکانی، در چه زمانی و در چه اوضاع و احوالی زندگی می کند، دوست دارد که زندگی اش همراه با مؤلفه یا مؤلفه هایی سپری شود و زندگی وی با صفت یا صفاتی توأم باشد. در باب آن صفات که همه انسانها دوست دارند که زندگی شان واجد آن صفت یا صفات باشد سخنهای بسیاری گفته شده است؛ اما به نظر من انسان همواره به دنبال زندگی ای بوده است که حداقل یک صفت در آن وجود داشته باشد و آن صفت، صفت "ایمنی و آرامش" است. ایمنی و آرامش، نکته جامع همه نکات مثبتی است که انسانها می خواهند در زندگی شان وجود داشته باشد.
کسانی که به دنبال ایمنی و آرامشند می دانند که جهان به لحاظ وضعیت بیرونی اش مساعد این وضع و حال نیست، یعنی چنان نیست که بتوان آن را از خود جهان انتظار داشت، اما می شود در درون خود دگرگونی هایی پدید آورد که علی رغم وضع نامساعد جهان بیرون، این ایمنی و آرامش را به صورت تقریباً کامل یا نزدیک به کامل بدست آورد. به تعبیر دیگر نباید فکر کرد که کسانی که زندگی همراه با ایمنی و آرامش می خواهند نوعی آرزواندیشی و ساده لوحی و یا نوعی خوش بینی دارند و می اندیشند که می شود در پیچ و مهره جهان چنان دست برد که جهان، جهانی همراه با آرامش برایشان شود. آنها می دانند که بیرون جهان همیشه می تواند نامساعد یا دشمن خویانه باشد و با انسان سر ناسازگاری داشته باشد، اما می گویند که ما می توانیم با خود چنان کاری کنیم، که در این جهان که انسان را به ناآرامی می کشاند، بتوانیم آرامش خود را حفظ کنیم. اگر بخواهیم از تمثیل استفاده کنیم، می توانیم بگوییم که آنها نمی خواهند اقیانوس جهان بی تلاطم باشد اما می توانند کشتی خود را در این جهان با آرامش نگه دارند و می دانند که اقتضای دریا بودن این است که گاهی اوقات ناآرام است، موج دارد و همیشه باید انتظار تلاطم را داشت اما می توانند کشتی خود را به گونه ای بسازند و هدایت کنند که در این دریای متلاطم غرق نشوند و سالم به مقصد برسند .

عوامل موثر بر احساس امنیت و آرامش و برخورداری از زندگی معنوی

حال اگر قبول کنیم که معنویت به معنای زندگی همراه با ایمنی و آرامش است آنوقت این سوال مطرح می شود و آن اینکه اگر ما چگونه زندگی کنیم یک چنین زندگی می توانیم داشته باشیم؟ اینجاست که به مرحله دوم سخن وارد می شویم. جایی که باید بدانیم عوامل یک زندگی معنوی چیست؟ به تعبیر ریاضی مرادم این است که چه چیزهایی برای زندگی معنوی هم شرط لازم اند و هم شرط کافی. این شرایط چه هستند که اگر نباشند زندگی آرام فراهم نخواهد شد و اگر باشند چیز دیگری برای زندگی آرام لازم نیست. به تعبیر دیگر می خواهیم روی چیزهایی دست بگذاریم و در باب آن تأمل کنیم که یقین داریم اگر این چیزها را نداشته باشیم زندگی آرامی نخواهیم داشت و در عین حال یقین داریم که اگر داشته باشیم برای آرامش زندگیمان به چیز دیگری نیازمند نخواهیم بود .

بی اعتنایی به قضاوتهای دیگران درباره خودمان: یکی از موارد زندگی معنوی ،بی اعتنایی به داوری های دیگران در مورد خودمان است. اگر بخواهیم به داوری های دیگران در باب خودمان اعتنا کنیم، هیچ گاه زندگی آرامش مندی نخواهیم داشت. کسی که بخواهد به اشتهای دیگران غذا بخورد و به آن مقدار که دیگران می خواهند و از آنچه که دیگران می خواهند بخورند، بخورد، هیچ گاه آرامش نخواهد داشت. انسانهای آرام و معنویان بزرگ کسانی هستند که مطلقاً به داوری های دیگران در باب خودشان بها نمی دهند. البته بعداً متذکر خواهم شد و روی این تذکر بسیار پافشاری خواهم کرد که یکی از شرایط زندگی آرام این است که ما به همه انسانها عشق بورزیم، و نباید از این عدم اعتنا به داوریهای دیگران بی مهری به دیگران را استشمام کنیم. کسانی که زندگی آرام دارند کسانی هستند که برایشان مهم نیست که دیگران چگونه درباره زندگی شان داوری می کنند. هر داوری که بخواهند بکنند، من بر اساس فهم و تشخیص خودم عمل می کنم. این مطلب از دو جهت اهمیت دارد، اولاً اینکه نمی شود چنان زندگی کرد که آدمیان از زندگیمان خوششان بیاید، به تعبیری که به علی ابن ابی طالب منسوب است و البته دیگران (مانند رواقیون) نیز این را بیان کرده اند: رضای همه مردم هدفی است که احدی به آن نرسیده است .

ما نمی توانیم به گونه ای رفتار کنیم که همه آدمیان از ما راضی باشند؛ و دوماً، بر فرض اینکه این مسئله امکان پذیر باشد، چرا باید من بر اساس خوشایند و بدآیند دیگران زندگی کنم؟ و چه اشکالی در اینجا وارد است؟ اشکال این است که دیگران چیز واحدی از من نمی خواهند، و اگر من بخواهم به خوشایند دیگران زندگی کنم، دیگر نمی توانم یک زندگی داشته باشم. یک مثال قرآنی در اینجا مناسب است، قرآن می گوید: شما کسی را در نظر بگیرید که نوکر یک ارباب است و کسی که نوکر چند ارباب است و اربابها هم با یکدیگر اختلاف دارند. وقتی انسان نوکر یک ارباب باشد، هر چقدر هم ارباب ظالم، بی منطق و سنگدل باشد، تکلیف نوکر مشخص است، اگر گفت بنشین، می نشیند، اگر گفت بلند شو، بلند می شود و ... ؛ اما اگر نوکر، چند ارباب داشت و اربابها هم با یکدیگر اختلاف داشتند، در آن وقت نوکر چه کاری می تواند انجام دهد، یک ارباب می گوید بنشین، دیگری می گوید بلند شو، آن یکی می گوید برو، دیگری می گوید بیا و ... در واقع کسانی که می خواهند به حرف دیگران گوش کنند، خود را نوکر اربابانی می کنند که آن اربابها با یکدیگر اختلاف نظر دارند. بنابراین من به هر صورتی زندگی کنم بعضی از شما را خوش می آید و بعضی از شما را نه. از اینجا انسانهای معنوی به این نکته پی بردند که از آنجا که زندگی به خوشایند و بدآیند دیگران نه ممکن است و نه مطلوب، یعنی اینکه نه این نوع زندگی امکان دارد و نیز اگر هم امکان داشت مطلوب نبود، تصمیم گرفتند که بر اساس درک و فهم خود در زندگی، عمل کنند .

عدم مقایسه خود با دیگران: نکته دیگر این است که شخصی که می خواهد معنوی زندگی کند، نباید خود را با کسی مقایسه کند و یا خود را در حال مسابقه با دیگران ببیند، بلکه تنها خود را با خودش مقایسه کند و این به این معنا است که همواره به این فکر کند که آیا می تواند از چیزی که در حال حاضر است، بهتر شود و اگر می تواند، تلاش کند تا بهتر شود. در واقع کسانی که خود را در حال مسابقه با دیگران می بینند، به این امر توجه ندارند که زمانی که عده ای با هم مسابقه می دهند در لحظه ای که سوت داور به صدا در می آید در یک مکان ایستاده اند؛ و در واقع مسابقه ها، به این معنا مسابقه اند که آغاز مسابقه، هم به لحاظ زمانی، و هم به لحاظ مکانی از یک جا شروع شود. به عنوان مثال اگر فرض کنیم که در مسابقه ای شخصی صد متر جلوتر ایستاده باشد و شخص دیگری یک کیلومتر عقبتر، این که مسابقه نمی شود؛ و مسئله بر سر این است که ما انسانها زمانی که بدنیا می آییم در یک جایگاه نایستاده ایم .

ما نه به لحاظ جسمانی در شرایط واحدی بدنیا می آییم و نه به لحاظ ذهنی در شرایط واحدی بدنیا می آییم و نه به لحاظ روانی. بنابراین هر گاه من خود را با شما مقایسه کنم، چون در بدو تولد در یک نقطه نایستاده بوده ایم، نتیجه مسابقه هر چه باشد به ضرر من خواهد بود؛ و دلیل این امر این است که اگر من خودم را با شما مقایسه کنم و شما از لحاظ موقعیتی از من عقبتر باشید، جلوتر بودن خود را حمل بر تلاش و کوششم تلقی خواهم کرد، که نادرست است و از طرف دیگر هم، اگر در هنگام مقایسه من از شما عقبتر باشم، عقب ماندگی خود را بر اثر کاهلی خود می گذارم، که این هم نادرست است. انسانهایی که از لحاظ جسمانی، ذهنی و روانی در یک مختصات قرار نگرفته اند، نمی توانند خود را با دیگران مقایسه کنند، و نکته در اینجا است که هیچ دو انسانی در مختصات جسمانی، ذهنی، روانی یکسان یافت نمی شود. بنابراین تنها انسانی که می توانیم با خودمان مقایسه کنیم خودمان است. بدین ترتیب که در هر لحظه به خودمان بگوییم، آیا می توانم از این موقعیتی که در آن قرار دارم و از این چیزی که هستم، جلوتر و بهتر باشم یا نه، و اگر می توانم به آن سمت حرکت کنم .

ما مشکلات زیادی در نتیجه این مقایسه کردنها در زندگی مان می بینیم. حداقل می توان سه ارتباط اجتماعی نامطلوب را در نتیجه این مقایسه در زندگی ملاحظه کرد. اول حسد دوم رقابت جویی و سوم اینکه من شما را در بعضی موارد مانع و دیوار خود تلقی می کنم .

اهل معنا خود را با هیچ کس مقایسه نمی کنند و می گویند که من همین چیزی هستم که وجود دارم و باید در پازل هستی جای خود را پیدا کرده و آن را پُر کنم. نه من می توانم جای کسی را در این پازل هستی پر کنم و نه کس دیگری می تواند جای من را در این پازل پر کند .

عشق به انسانها: نکته دیگری که می خواهم عرض کنم، عشق به انسانها است. همه معنویان از زمان کنفوسیوس که به یک معنا یک معنوی سکولار بود یعنی به هیچ امر ماورائی اعتقاد نداشت تا زمان تامس مرتن و سیمون وی و زمان ما، همه معنویان جهان گفته اند که آرامش در عشق دهنده به دیگران پدید می آید. عشق دهنده را من به این معنا بر دهنده بودن آن تأکید می کنم، چون ما چند مقوله دیگر نزدیک به عشق را هم داریم که معمولاً عشق تلقی می کنیم. مخصوصاً یک نوع عشق که شاه پر عشقهای گیرنده است یعنی عشق اروتیک (erotica) یونانیان قدیم سه نوع پدیده مربوط به عشق را که به هم نزدیک بودند، از هم تفکیک می کردند: یک نوع عشق، که ما به آرمانها داریم مثل عشق به عدالت یا عشق به حقیقت و غیره؛ این عشق به آرمانها را که آثار و نتایج مثبت در روان ما دارد به فیلیا (philia) تعبیر می کردند. این نوع عشق کم یا بیش در همه آدمیان وجود دارد.
یک نوع عشق دیگری داریم که از آن به عشق گیرنده یا اروس (eros) تعبیر می کنند. عشق گیرنده، عشقی است که در آن عاشق، عاشق ِ معشوق است برای اینکه چیزی از معشوق دریافت می کند و چون مثال بارز اینگونه عشق، عشقی است که میل جنسی در آن سیطره دارد، به آن عشق اروتیک می گویند. در اینگونه عشق ها من عاشق معشوق هستم زیرا می توانم نوعی کامجویی و بهره وری از معشوق داشته باشم؛ در واقع من عاشق معشوق نیستم، عاشق چیزی ام که می توانم از معشوق بدست آورم و چون آن چیز را فقط در او می بینم به اشتباه فکر می کنم که عاشق او هستم. ولی نکته ای که می خواهم بگویم این است که با وجود اینکه این عشق از لحاظ اخلاقی به هیچ وجه مذموم و ناپسند نیست و جزء ساختار وجودی هر انسانی است، ولی آرامش آور نیست.
یک نوع عشق سومی نیز وجود دارد که آن محل سخن بنده است و آن عشق دهنده یا به تعبیر یونانیان عشق آگاپئیک (agape) است. عشق دهنده در این معنا، به چیزی اطلاق می شود که در آن من می خواهم از قِبُل من، چیزی به معشوق برسد و دیدی که به معشوق دارم دیدی هدف گونه است نه وسیله گونه. معشوق وسیله ای نیست برای رسیدن به هدف من، بلکه خود هدف است. به تعبیر دیگر انسان مقابل خود را به دیدی بنگریم که حق اخلاقی دارد چیزی از من دریافت کند، ولو اینکه حقِ حقوقی نداشته باشد. این نوع عشق، آرامش آور است. اما همانطور که قبلاً عرض کردم نه عشق به آرمانها و نه عشق گیرنده هیچ کدام ذم اخلاقی ندارند، اما آرامش آور نیستند.
این عشق (عشق دهنده) همواره باعث می شود که من در ارتباط با دیگران سه چیز را در نظر بگیرم: اولاً با دیگران عادلانه رفتار کنم، دوماً به دیگران احسان کنم (همانطور که می دانید در عادلانه رفتار کردن، من حق شما را به شما می دهم ولی در مورد احسان کردن من چیزی فراتر از حق تان را به شما می دهم و در واقع چیزی از حق خودم را به شما می دهم.) و سوماً در مورد شما، به مصالح و مفاسد تان فکر می کنم نه به خوش آیند یا بدآیند تان. به عنوان مثال وقتی فرزندتان کارنامه پر از نمرات تجدیدی به شما می دهد و شما به او پرخاش می کنید، او به شما می گوید چرا به پسر همسایه پرخاش نمی کنید چون او هم تجدید آورده است، شما به او می گویید چون من او را دوست ندارم و چون مصلحت و مفسده او برای من مهم نیست به او پرخاش نمی کنم و اینکه من به تو پرخاش می کنم بخاطر محبتی است که من به تو دارم. این چیزی که حضرت مسیح از آن به عنوان "خشونت عشق" یاد می کرد و اینکه عشق خشن است زیرا که به خوش آیند و بدآیند توجه ندارد و تنها به مصلحت و مفسده هر امری در مورد معشوق نظر دارد.
بچه دزدی که قصد فریب کودک شما را دارد به خوش آیند فرزند شما فکر می کند نه به مصلحتش و به عنوان مثال به او شکلات یا کتاب می دهد، اما شما شکلات یا کتاب را از بچه گرفته و از او دور می کنید؛ اگر کودک در عالَم کودکی بخواهد در مورد رفتار شما قضاوت کند، می گوید که بچه دزد من را بیشتر دوست دارد. اما ما می دانیم که این طور نیست و در واقع پدر و مادر هستند که فرزند خود را دوست دارند. همه کسانی که قصد سود جویی از شما را دارند و یا عشق گیرنده نسبت به شما دارند، به خوش آیند شما فکر می کنند. اما کسانی که به شما عشق agape دارند همواره به مصلحتتان فکر می کنند و اگر دید شما نسبت به آنها دید خامی باشد غالباً از آنها ناراحت می شوید.
معنویان جهان اعتقاد دارند که این نوع عشق یعنی عشق دهنده با ویژگیهایی که برای آن ذکر شد آرامش زا است؛ درست بر خلاف عشق گیرنده که آرامش زداست. و می توان گفت که فرقِ فارق این دو نوع عشق دقیقاً در همین آرامش زایی و آرامش زدایی است.
شما هر وقت عشقی داشتید که در آن به اضطراب افتادید، بدانید که چیزی از معشوق می خواسته اید؛ اما اگر بنا بر دادن چیزی به معشوق باشد، هیچ گاه اضطراب در کار نیست.

رضا دادن به تغییرناپذیرها: مورد دیگر که بسیار مهم است، رضا دادن به تغییرناپذیرها است. شکی نیست که ما در زندگی فردی خود به لحاظ یک فرد، یعنی در این ۶۰ یا ۷۰ سالی که زندگی می کنیم و نوع بشر نیز در زندگی اجتماعی در طول تاریخ، همیشه با این امر مواجه بوده ایم که چیزهایی انسانها در طول زندگی شان می بینند که نمی خواهند ببینند، و چیزهایی در طول زندگی شان نمی بینند که دوست دارند ببینند. اینکه به تعبیر شاعر، آنچه می خواهم نمی بینم و آنچه می بینم نمی خواهم، در واقع وصف حال ماست. اما مسئله بر سر این است که اگر بخواهیم در این جهان آرامش داشته باشیم، باید ببینیم در میان چیزهای نامطلوبی که در این جهان وجود دارند، کدام تغییرپذیر است و کدام تغییرناپذیر. این عدم تفکیک ما بین تغییرپذیرها و تغییرناپذیرها و یا به عبارت بهتر، تصور اینکه تمام این امور نامطلوب تغییرپذیرند، باعث می شود که آرامش خود را از دست بدهیم. انسانهایی که در آرامش زندگی می کنند با نوعی حکمت و بصیرت یا به گفته روان شناسان نوعی نفوذ نظر و ژرف نگری می توانستند واقعیتهای تغییر پذیر را از واقعیتهای تغییر ناپذیر تفکیک کنند و سپس به تغییر ناپذیرها رضا دهند. رضا ندادن به تغییر ناپذیرها و به گفته شاعر حلقه اقبال نا ممکن جنباندن، چیزی است که آرامش را از بین می برد. هر کس که بخواهد دری را که باز نمی شود باز کند و دری را که نمی توان بست را ببندد، آرامشش را از بین می برد. اینکه گشوده هایی نا بستنی و بستنی های نا گشودنی را تشخیص دهیم و سعی در تغییر آنها نکنیم چیزی است که آرامش زا است. تمام معنویان به این معنا که سعی در تغییر واقعیتهای تغییرناپذیر نمی کردند، به نوعی قضا رضا می دادند که البته به این معنا که به هر واقعیتی رضا می دانند، نیست. چیزی که تغییر ناپذیر است با رضا دادن به آن می توان آرامش پیدا کرد. البته اینکه این واقعیتها چگونه باید تفکیک شوند و اینکه آیا تنها واقعیات تغییر پذیر یا تغییر ناپذیر داریم و یا غیر از اینها چیزهای دیگری هم هست که به تغییر پذیر و تغییر ناپذیر تقسیم می شوند بحثی دیگری است.

به اعتقاد من تمام توجه ما باید به این باشد که قوانین هستی تغییر ناپذیرند. اما بعضی از واقعیات تغییر پذیرند و بعضی تغییر ناپذیر و نباید دچار این توهم شد که واقعیات همه تغییر پذیرند، چرا که بعد از اینکه ببینیم بعضی واقعیات را نمی توان تغییر داد دچار اضطراب می شویم .

تغییر واقعیتهای تغییر ناپذیر ماجرای همان بزی است که فکر می کرد می تواند با شاخ زدن به کوه، کوه را بجنباند ولی در واقع شاخ خود را می شکست. ما خیلی شاخ شکسته در این راه داریم، چرا که به کوهی زدیم که بسیار استوار است و نمی توان آنرا تغییر داد .

گاهی که دچار عصبانیت می شویم پس از تأمل متوجه می شویم که می خواستیم واقعیت تغییر ناپذیری را تغییر دهیم .

به عنوان مثال وقتی دوست من به من خیانت می کند عصبانی می شوم، چون فکر می کردم که هیچ دوستی به انسان خیانت نمی کند حال اینکه یکی از قواعد اصلی عالَم این است که دوست هم چون انسان است می تواند در حق دیگر انسانها خیانت کند. همیشه همه حالات و احساسات منفی که آرامش را از بین می برند، ناشی از این است که ما واقعیت تغییر ناپذیری را می خواستیم تغییر دهیم، و یا لااقل می خواستیم واقعیت تغییر ناپذیر در مورد ما تغییر کند .

اینجایی و اکنونی بودن: بیشتر ناآرامی های ما این است که ما در طول زندگی مان به ندرت در لحظه حال زندگی می کنیم و همیشه یا در گذشته زندگی می کنیم یا در آینده. انسانهای عادی به ندرت در حال زندگی می کنند. من به حسب ظاهر به این میز نگاه می کنم و بدن من در حال، حضور دارد در اکنون و در اینجا، اما به محض دیدن میز به یاد خرید میزی در گذشته بر می گردم و در واقع در این چند دقیقه که به میز نگاه می کردم تنها فیزیک من در حال بوده ولی روان من در گذشته. یا اینکه با دیدن میز به این فکر می افتم که چگونه با صرفه جویی می توان سال آینده دکوراسیون خانه را تغییر داد و به آینده معطوف می شوم .

آرامش تنها از آن کسانی است که همیشه در حال زندگی می کنند و جز به وقت ضرورت و به قدر ضرورت از حال بیرون نمی آیند .

(در واقع این مسئله که ما باید به گذشته و آینده برویم یک مسئله کاملاً طبیعی است چرا که ما هم از حافظه به عنوان یک منبع شناخت که به گذشته تعلق دارد، استفاده می کنیم و هم برای آینده طرح و نقشه و برنامه ریزی می کنیم، اما اینکه چقدر در گذشته و آینده باید بمانیم، جای بحث است.) به عنوان مثال تصور کنید که فرزند من قرار است فردا عمل شود و من برای خرج عمل او احتیاج به دو میلیون پول دارم. بعد از بررسی ها و تحقیقات لازم فکر می کنم که تنها راه ممکن این است که به سراغ فلان دوستم بروم و از او پول غرض کنم. خوب در اینجا زمانیکه سوار ماشین می شوم و به سراغ دوستم می روم دیگر نباید به آینده فکر کنم بلکه باید از لحظه حال لذت ببرم، از رانندگی لذت ببرم، از دیدن مناظر لذت ببرم و ...

مثال دیگری که می شود در این زمینه بیان کرد، ماجرای کنفوسیوس است. کنفوسیوس زمانی که به زندان افتاده بود و قرار بر این بود که در فردای آن روز اعدام شود، دید که پروانه ای در داخل زندان مشغول پرواز است، در این حال او نیز به دنبال پروانه شروع به جست و خیز کرد و با انگشت خود حرکت پروانه را دنبال می کرد. در این حالت زندانبان که او را می نگریست به وی گفت: ای کنفوسیوس بزرگ من فکر می کردم تو واقعاً انسان بزرگی هستی اما می بینم که بچه ای بیش نیستی! چطور شخصی که قرار است فردا اعدام شود می تواند دل خود را به زیبایی پرواز یک پروانه خوش کند؟ در اینجا کنفوسیوس این جواب را به او می دهد که: اگر من اعدام شدنی باشم چه از دیدن این پروانه لذت ببرم و چه نبرم اعدام می شوم و اگر اعدام نشدنی باشم، باز هم چه از دیدن این پروانه لذت ببرم و چه نبرم اعدام نمی شوم، پس چرا این ساعت را از دست بدهم! انسان از دیدن و لذت بردن یک پروانه بمیرد بهتر است یا بدون لذت آن.

اما ما اینطور زندگی نمی کنیم. به عنوان مثال اگر ما به جای کنفوسیوس بودیم یا به آینده فکر می کردیم و با وجود حول مرگ نمی توانستیم از لحظه حال لذت ببریم و یا در گذشته زندگی می کردیم و به خود می گفتیم این هم نتیجه این همه زحمت و جدیت برای امپراطور. چقدر من به او خدمت کردم این هم سرانجام من.

در واقع می توان به تعبیری این را گفت که هیچگاه در حال چیز نامطبوعی وجود ندارد و انضمام حال به گذشته و آینده است که آنرا نامطبوع می کند.

جدیت: نکته دیگری که برای اهل معنا وجود دارد، جدیت است. البته جدیت نه به معنای پشتکار. همه اهل معنا نوعی جدیت در زندگی قائل بودند. در آثار مایستر اکهارت بحثهای زیادی در مورد جدیت زندگی می بینیم؛ بودا نیز بسیار به این موضوع پرداخته است و یا در گفتارهای علی ابن ابی طالب نیز این مسائل را به مقدار زیاد شاهد هستیم. به عنوان مثال حضرت علی در قسمتی از نهج البلاغه که در مورد برادر ایمانی خویش که به روایتی ابوذر است صحبت می کند و می گوید که آنقدر دنیا در نظرش کوچک بود که به همان میزان خودش در نظرم بزرگ بود، در آنجا یازده ویژگی برای او ذکر می کند که یکی از آنها همین است و می گوید وقتی به زندگی می پرداخت مثل شیر بیشه جدی بود. همچنین در نامه ای که در اواخر عمر خویش به پسرشان نوشتند در ابتدای نامه به این نکته اشاره کردند که پسر م یکی از چیزهایی که من از زندگی آموختم این بود که زندگی بسیار جدی است و در زندگی اصلاً نمی شود بازی گوشی کرد .

ولی این جدیت به چه معنا است؟ جدیت در اینجا در واقع به این معنا است که بدانم قوانین هستی در مورد من استثناء پذیر نیستند. هر کس که زندگی را جدی نمی گیرد بر این گمان است که می تواند از زیر بعضی از قوانین هستی بگریزد. به عنوان مثال دیگران تا در الف نباشند نمی توانند به ب برسند، اما من فکر می کنم هنوز به الف نرسیده می توانم به ب برسم. این مسئله خیلی آرامش آور است که بفهمیم که برای ما دفتر یا دستک جداگانه ای در این جهان تدارک ندیده اند. تمام کسانی که فکر می کنند از دیگران مستثنی هستند، به عنوان مثال خودشان را قوم برگزیده بدانند یا امت مرحومه بدانند یا فرزندان خدا بدانند؛ اینها زندگی را جدی نمی گیرند، چون فکر می کنند عالَم نظری به اینها دارد که به دیگران ندارد و وقتی زندگی را جدی نمی گیرند، سرشان به سنگ واقعیت می خورد. این مسئله درست مثل این می ماند که پسر مدیر مدرسه چون فکر می کند که پسر مدیر است با او متفاوت برخورد می شود، خوب درسش را نمی خواند و اتفاقاً معلم ها هم با او متفاوت برخورد نمی کنند و در نتیجه سرش به سنگ واقعیت می خورد. البته می توان در نظر گرفت که معلمان متفاوت برخورد کنند چون معلمان را می توان گول زد، اما هستی را که نمی توان گول زد. بنابراین اگر ما بگوییم که ما بندگان خاص خدائیم و بقیه بندگان خاص خدا نیستند، یا مانند یهودی ها بگوییم که ما قوم برگزیده ایم یا مانند ما مسلمین بگوییم که ما امت مرحومه ایم یا . . . ، گوش هستی به این حرفها بدهکار نیست، بنابراین انسانهایی که خودشان را تافته جدا بافته نمی دانند در زندگی آرامش خواهند داشت.

کوشش برای فهم مسائل سودمند: نکته دیگر این است که انسانهایی که آرامش دارند به دنبال کنجکاوی هایشان نمی روند، بلکه به دنبال دانستن چیزهایی می روند که به سود شان باشد نه به دنبال صرف دانستن. اگر دقت کرده باشید هیچ معنوی در جهان نیست که از علم مضر یا علم غیر نافع دم زده باشد. علم غیر نافع هم علم است یعنی مطابق با واقع هم است ولی نافع نیست. کسانی که به تعبیر هایدگر اهل کنجکاوی هستند، مجبورند به همه جا سر بزنند و قاعدتاً آرامش خود را از دست می دهند. اهل معنا همواره به دنبال علم نافع هستند یعنی علمی که اگر نیاموزند زیان می کنند. اگر بخواهیم معیاری برای این مسئله بدست دهیم می توانیم قضیه را به این صورت بیان کنیم: هر گاه مسئله ای دارای این شش ویژگی نبود به دنبال آن نرویم. مسائلی که قبل از اینکه به ذهنمان خطور کند تا بعد از اینکه به ذهنمان خطور کند وضع و حالمان فرق کند، مسائلی که قبل از اینکه جواب بگیرم تا بعد از اینکه جواب بگیرم نیز وضع و حالمان فرق کند و مسایلی که اگر جواب الف را بگیرم وضع و حالمان فرق می کند تا جواب ب را بگیرم. به عنوان مثال اگر من بدانم که روی فلان دیوار روزانه چند مورچه جا به جا می شوند در وضع و حالم هیچ تفاوتی نمی کند و البته از این دست مسایل در زندگی بسیارند. کسانی که به تعبیر هایدگر اهل کنجکاوی اند و می خواهند همه چیز را بدانند و از همه چیز سر در بیاورند همواره در پریشانی به سر می برند. اما کسانی که در زندگی به دنبال چیزهایی هستند که وضع و حالشان را عوض می کند و همواره به تعبیر سقراط از خود سؤال می کنند، اگر فلان چیز را بدانم چه سودی برای من دارد، آنها در زندگی آرامش دارند. دانستنی های فراوان در زندگی آرامش آور نیست بلکه دانستنی هایی که به کار می آیند آرامش آور است .

سکوت: آخرین نکته ای که مایلم در مورد آن صحبت کنم این است که آرامش در سکوت هر چه بیشتر فراهم می شود. فرزانگان قدیم بیشترین تأکیدی را که به شاگردان شان می کردند سکوت بود . می خواهم این نکته را عرض کنم که منبع اضطراب ما تا حد زیادی در سخن گفتن ماست. امروزه اگر در مجلسی، شخصی مجال سخن به دیگران ندهد و تا شخصی جمله خود را تمام نکرده، پنج جمله بگوید و مهلت کلام ندهد، فکر می کنیم که آن شخص بسیار باسواد است، در صورتی که در سنت قدیم بر این نکته تأکید می شد که یک چنین انسانی احمق ترین فرد جلسه است. اینکه تا این حد تأکید می شد که هر چه عقل کمال می گیرد سخن نقصان می گیرد به همین دلیل است .


شمس تبریزی نیز خطاب به مولانا می گفت: مولانای عزیز، سخن گفتن جان کندن است و سخن شنیدن جان پروردن. هنگامی که حرف می زنی جان می کنی؛ کمتر حرف بزن تا کمتر جان بکنی. انسانی که سخن را می شنود جانش را فربه می کند ولی هنگام سخن گفتن در حال لاغرتر شدن است و در واقع شنوندگان در حال فربه شدن هستند. این سکوت، سکوت در مقام سخن گفتن است .

 
 khateratesukhte.blogfa.com/post-10.aspx
 
 
 
 
 
خارج شده است

... و من الله التوفیق ... پروین عابدی ، واحد مشاوره
صفحه: [1]
  چاپ صفحه  
 
پرش به :